Vastgoedrecht: Wie is bevoegd bij een bevoegdheidsovereenkomst? (29-09-2011)

De Hoge Raad heeft op 8 juli 2011 een belangrijk arrest gewezen over de bevoegdhedenovereenkomst en de vraag welke rechter bevoegd is om in geval van geschillen daarover te oordelen.

Een bevoegdhedenovereenkomst is een overeenkomst waarin een bestuursorgaan zich verplicht om bepaalde publiekrechtelijke bevoegdheden op een bepaalde wijze uit te oefenen, bijvoorbeeld het opstellen van een bestemmingsplan of het verlenen van een omgevingsvergunning voor een bouwproject.

Doordat het sluiten van een bevoegdhedenovereenkomst betrekking heeft op privaatrechtelijke rechtshandelingen en dus valt onder het civiele recht, is in geval van geschillen de vraag welke rechter daarover moet oordelen. Is dat de civiele rechter of is dat de bestuursrechter?

De casus is als volgt. De gemeente heeft met Etam een overeenkomst gesloten met betrekking tot de verkoop van een perceel te Zoetermeer, ten behoeve van de realisatie van onder andere een distributiecentrum. Ook heeft de gemeente aan Etam diverse koopopties verleend.

In de overeenkomst is opgenomen dat de gemeente zich inspant om een bestemmingsplan op te stellen waarin het gebruik van het distributiecentrum wordt toegestaan. Daarnaast moet het voor Etam mogelijk zijn om in het plan de oppervlakte en de hoogte van het distributiecentrum naar eigen inzicht in te delen.

Het bestemmingsplan wordt weliswaar opgesteld door de gemeente, maar daarin is het overeengekomen gebruik niet toegestaan. Etam spreekt de gemeente aan bij de civiele rechter op basis van wanprestatie en verzoekt om schadevergoeding. De vraag is nu of Etam niet bij de bestuursrechter op had moeten komen tegen het bestemmingsplan en daardoor bij de civiele rechter niet-ontvankelijk is.

De Hoge Raad stelt dat voorzover Etam nakoming vanuit de overeenkomst voortvloeiende verplichting tot het nemen van een besluit wenst, zij zich moet wenden tot de bestuursrechter. Ook kan Etam op basis van artikel 8:73 Awb bij een gegrond beroep om schadevergoeding vragen bij de bestuursrechter of een zelfstandig schadebesluit bij het bestuursorgaan uitlokken. Een vernietiging bij de bestuursrechter leidt echter alleen tot schadevergoeding vanwege het vernietigde besluit en niet tot een schadevergoeding die is geleden vanwege de wanprestatie Als Etam dus in plaats van nakoming schadevergoeding wenst, omdat de overeenkomst niet is nagekomen door de gemeente, dan dient zij zich direct tot de civiele rechter wenden en niet tot de bestuursrechter.

In deze zaak is het vastgestelde bestemmingsplan inmiddels onherroepelijk. Daarom heeft het Hof Den Haag in hoger beroep geoordeeld dat de vordering tot schadevergoeding afstuit op de formele rechtskracht van het bestemmingsplan. De Hoge Raad wil daar niet aan en vernietigt het arrest in hoger beroep.

Het is nu duidelijk welke rechter bevoegd is bij een bevoegdhedenovereenkomst.  Verlangt een partij nakoming van de overeenkomst? Dan moet daar tegen worden opgekomen bij de bestuursrechter. In die procedure zal dan aangevoerd moeten worden dat bijvoorbeeld het bestemmingsplan of het besluit niet beantwoordt aan de bevoegdhedenovereenkomst.

Wil de partij echter schadevergoeding omdat de bevoegdhedenovereenkomst niet wordt nagekomen, dan is steeds de civiele rechter bevoegd om daarover te oordelen.  De formele rechtskracht van een besluit of een plan staat daar niet aan in de weg.

Simone Grasboer
s.grasboer@schenkeveldadvocaten.nl